Zeszyty Naukowe nr 16 (2014)

Spis treści

  • Katarzyna Cięciak – Skuteczność ekologiczna polityki energetycznej Unii Europejskiej w Polsce (pobierz artykuł)

  • Mateusz Jakubiak – Wdrażanie strategii i wymogów Unii Europejskiej na przykładzie wprowadzania zrównoważonej gospodarki odpadami w Polsce (pobierz artykuł)

  • Grzegorz Dobrzański, Elżbieta Szymańska – Przedsiębiorstwa zrównoważone w województwie podlaskim. Ujęcie modelowe i praktyczne (pobierz artykuł)

  • Maria Płonka – Działalność transgraniczna zakładów ubezpieczeń na życie jako strategia innowacji rynkowej i produktowej (pobierz artykuł)

  • Angelika Kaczmarczyk – Rachunkowość małych i średnich przedsiębiorstw a nowa dyrektywa unijna (pobierz artykuł)

  • Katarzyna Piotrowska – Innowacja jako przedmiot rachunkowości. Identyfikacja procesu innowacyjnego (pobierz artykuł)

  • Beata Iwasieczko – Społeczeństwo informacyjne i ekologia informacji a zmiany w sprawozdawczości finansowej (pobierz artykuł)

  • Dariusz Gregorczyk – Sprawozdawczość finansowa wobec wyzwań idei zrównoważonego i trwałego rozwoju (pobierz artykuł)

  • Patryk Dunal – Mechanizm racjonalizowania i usprawiedliwiania korupcji. Rachunek ekonomiczny w konfrontacji z Kantowską moralnością (pobierz artykuł)

  • Krystyna Romaniuk – Efektywność społecznej odpowiedzialności biznesu z punktu widzenia współczesnych organizacji (pobierz artykuł)

  • Aleksander Panasiuk – Determinanty i modele kształtowania roli państwa w gospodarce turystycznej (pobierz artykuł)

  • Marek Lisiecki – Zarządzanie a nauki o bezpieczeństwie (pobierz artykuł)

 


Streszczenia artykułów

 

Katarzyna Cięciak
Skuteczność ekologiczna polityki energetycznej Unii Europejskiej w Polsce

Polityka energetyczna w Europie jest formułowana, wdrażana i egzekwowana przez instytucje UE oraz danego państwa. Każda polityka sektorowa, także energetyczna, powinna być podporządkowana teorii ekonomii, której paradygmatem jest skuteczność, rozumiana nie tylko jako zdolność realizacji celu, ale przede wszystkim jako umiejętność jego wyznaczania. Wspólna polityka energetyczna jest obecnie jednym z głównych priorytetów Unii Europejskiej. Cele środowiskowe są podstawowe w polityce energetycznej i są związane ze wzrostem stężenia dwutlenku węgla i innych gazów cieplarnianych w atmosferze. Z uwagi na członkostwo w UE Polska została zobowiązana do wypełnienia wielu zobowiązań wcześniej niebranych pod uwagę. Celem artykułu jest identyfikacja ekologicznych celów polityki energetycznej Unii Europejskiej w Polsce oraz próba oceny stopnia faktycznego oraz prognozowanego stopnia ich realizacji. W badaniach przyjęto, że ekologicznymi celami polityki energetycznej UE są: redukcja emisji dwutlenku węgla jako dominującego gazu cieplarnianego oraz zmiana struktury paliw, w tym wzrost udziału energii odnawialnej w zużyciu energii. W artykule przedstawiono syntezę wyników przeprowadzonych badań. Omówiono zastosowaną metodykę, w tym szczegółowo opisano wykorzystaną w badaniach propozycję dotyczącą analizy zmian emisji gazów cieplarnianych w gospodarce niemieckiej, w której wskazano, że tempo zmian łącznej emisji dwutlenku węgla powinno wyprzedzać tempo wzrostu gospodarczego oraz innych wymiernych relacji makroekonomicznych zgodnie z teorią ekonomii ekologicznej. Szeroko omówiono wniosek i ustalenia z badań dotyczące redukcji emisji dwutlenku węgla i udziału odnawialnych źródeł energii w latach 1989–2011, a także dotyczące prognoz tych zjawisk do 2020 r.
 



Mateusz Jakubiak
Wdrażanie strategii i wymogów Unii Europejskiej na przykładzie wprowadzania zrównoważonej gospodarki odpadami w Polsce

Gwałtowny postęp techniczny i przemysłowy oraz wzrost demograficzny spowodowały znaczne zwiększenie popytu na dobra konsumpcyjne. Skrócenie cyklu życia niektórych grup produktów, szczególnie dóbr szybkozbywalnych, wpłynęło na wzrost produkcji odpadów. Dlatego w drugiej połowie XX w. problemy związane z zagospodarowywaniem odpadów stały się poważnym wyzwaniem cywilizacyjnym. Koncepcja zrównoważonej gospodarki odpadami Unii Europejskiej zakłada, że gospodarka odpadowa powinna zmierzać do ograniczania wpływu wytwarzanych odpadów na środowisko przyrodnicze. Dlatego stabilizacja wytwarzania odpadów na obecnym poziomie nie jest wystarczającym rozwiązaniem. Niezbędne jest przerwanie powiązania pomiędzy wzrostem gospodarczym a wytwarzaniem odpadów. Fakt, że odpady charakteryzują się wymiernymi wartościami – materiałową i energetyczną, znalazł odzwierciedlenie w obecnych przepisach regulujących wytwarzanie i zagospodarowanie odpadów. Racjonalna gospodarka wyczerpującymi się zasobami wymaga traktowania odpadów jako cennych surowców, które można ponownie wykorzystać, przetworzyć lub w ostateczności odzyskać z nich energię.
 



Grzegorz Dobrzański, Elżbieta Szymańska
Przedsiębiorstwa zrównoważone w województwie podlaskim. Ujęcie modelowe i praktyczne

Celem artykułu jest próba odniesienia rzeczywistych działań przedsiębiorstw do modelu przedsiębiorstwa działającego zgodnie z koncepcją zrównoważonego rozwoju (przedsiębiorstwa zrównoważonego). Aby zrealizować postawiony cel, autorzy przedstawiają własną propozycję modelu przedsiębiorstwa zrównoważonego z uwzględnieniem podziału na pięć typów ładu, zwanych tu aspektami. Następnym etapem jest próba odniesienia założeń modelowych do warunków rynkowych. W dociekaniach badawczych wykorzystano metodę ankietową oraz metodę wywiadu. Do badań wybrano przedsiębiorstwa reprezentujące branżę hotelarską (198 podmiotów) działające na obszarze jednego z najuboższych obszarów kraju – województwa podlaskiego. Kwestionariusz ankiety skierowano do wszystkich zdiagnozowanych podmiotów, natomiast informacje zwrotne uzyskano od 57 przedsiębiorstw (29% populacji). W wyniku przeprowadzonych badań uzyskano interesujące wyniki, które z jednej strony wskazują na stosunkowo duże zaangażowanie przedsiębiorstw w realizację ładu (aspektów), głównie społecznego i ekologicznego, z drugiej zaś – duże problemy w aspekcie ekonomicznym. Uzyskane wyniki zawierają liczne odniesienia do praktyki gospodarczej, wnoszą równocześnie wkład do dyskusji naukowej dotyczącej implementacji koncepcji zrównoważonego rozwoju.
 



Maria Płonka 
Działalność transgraniczna zakładów ubezpieczeń na życie jako strategia innowacji rynkowej i produktowej

Celem badania przedstawionego w pracy była analiza skali i tendencji rozwoju działalności transgranicznej krajowych i zagranicznych ubezpieczycieli na życie w kontekście innowacyjności. W części teoretycznej zdefiniowano podstawowe pojęcia związane z istotą, rodzajami i strategiami innowacyjności przedsiębiorstw oraz omówiono dopuszczalne prawem unijnym (w dyrektywach) i prawem krajowym (w ustawach) formy działalności transgranicznej zakładów ubezpieczeń, z uwzględnieniem zakładów ubezpieczeń na życie. W części empirycznej poddano analizie i ocenie skalę i zakres innowacyjności rynkowej i produktowej krajowych i zagranicznych zakładów ubezpieczeń na życie w latach 2008–2010 w celu zweryfikowania dwóch hipotez: 1) innowacyjność rynkową determinuje skala umiędzynarodowienia, mierzona liczbą krajów, w których zakład ubezpieczeń na życie prowadzi działalność; 2) innowacyjność produktową determinuje liczba grup ubezpieczeń, w których dany zakład ubezpieczeń prowadzi działalność za granicą. Badania przeprowadzono w odniesieniu do dwóch form działalności transgranicznej: oddziału głównego oraz swobody świadczenia usług. Podmiotami badawczymi były krajowe zakłady ubezpieczeń na życie prowadzące działalność za granicą oraz zagraniczne zakłady ubezpieczeń na życie prowadzące działalność w Polsce. Biorąc pod uwagę bilans notyfikacji aktywnych (działalność transgraniczna krajowych ubezpieczycieli) i pasywnych (działalność zagranicznych ubezpieczycieli w Polsce), stwierdzono znacznie większą aktywność zagranicznych ubezpieczycieli nad krajowymi. W strukturze sektora ubezpieczeń skala i zakres internacjonalizacji zakładów ubezpieczeń na życie były znacznie mniejsze niż zakładów ubezpieczeń nieżyciowych, niemniej działalność transgraniczna, zarówno aktywna, jak i pasywna, rokrocznie się rozwijała. Badania wykazały przede wszystkim innowacyjność rynkową ubezpieczycieli. Skala i zakres innowacyjności produktowej były nieznaczne, co wynika ze specyfiki rynku ubezpieczeń.

 



Angelika Kaczmarczyk
Rachunkowość małych i średnich przedsiębiorstw a nowa dyrektywa unijna

W Polsce sektor małych i średnich przedsiębiorstw odgrywa znaczącą rolę. Same mikrofirmy oraz samozatrudnieni to obecnie około 97% wszystkich przedsiębiorstw. W 2009 r. w Polsce działało 1654,6 tys. małych przedsiębiorstw (zatrudniających do 9 osób). Podobne proporcje występują w innych państwach Unii Europejskiej – stąd małe i średnie przedsiębiorstwa stanowią szczególny przedmiot zainteresowania Komisji Europejskiej. Jednym z problemów, z którymi borykają się małe i średnie przedsiębiorstwa, jest brak spójnych regulacji w zakresie sprawozdawczości finansowej. Regulacje są zbyt skomplikowane i dodatkowo obciążają tę grupę przedsiębiorstw. Celem artykułu jest próba udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy nowa dyrektywa unijna jest bardziej „przyjazna” dla rachunkowości małych i średnich przedsiębiorstw oraz w jakim stopniu wpływa ona na sprawozdawczość małych i średnich podmiotów gospodarczych w Polsce.
 



Katarzyna Piotrowska
Innowacja jako przedmiot rachunkowości. Identyfikacja procesu innowacyjnego

Innowacyjność jako przejaw konkurencyjności podmiotów gospodarczych rozpatrywana jest na gruncie teorii (przedmiot badań naukowych), praktyki (zarządzanie innowacjami) i polityki (regulacje prawne), czego efektem jest powstanie licznych opracowań naukowych. Brak możliwości jednoznacznego zdefiniowania innowacji w ramach podmiotu gospodarczego wynika z różnorodności branży, specyfiki prowadzonej działalności, rodzaju wprowadzanej innowacji oraz sposobu jej wdrażania. Determinuje to konieczność opracowania metody identyfikacji innowacji jako wypracowanego i świadomie przyjętego sposobu postępowania, nadającego się do stosowania we wszystkich przypadkach wykonania tego samego zadania praktycznego. Ma to duże znaczenie dla nauki rachunkowości, której funkcja informacyjno-kontrolna wymaga zidentyfikowania zdarzeń gospodarczych (innowacji) w celu ich pomiaru, wyceny, ujawnienia i prezentacji w sprawozdawczości finansowej. Proces innowacyjny jako przedmiot rachunkowości wymaga więc identyfikacji, dlatego też celem artykułu jest przedstawienie metody identyfikacji tego procesu na potrzeby rachunkowości.
 



Beata Iwasieczko
Społeczeństwo informacyjne i ekologia informacji a zmiany w sprawozdawczości finansowej

Współcześnie – w społeczeństwie informacyjnym – zarządzanie informacjami i wiedzą staje się coraz bardziej istotne dla każdej organizacji gospodarczej, co determinuje zmiany w sprawozdawczości finansowej. Z jednej strony obserwujemy zmiany w kierunku rozszerzania zakresu sprawozdań finansowych (tzw. sprawozdawczość biznesowa). Z drugiej strony występuje podejście tzw. szczupłej rachunkowości, co oznacza np. zmniejszenie zakresu sprawozdań finansowych do informacji najbardziej istotnych itp. Nadmiar informacji to także problem z obszaru ekologii informacji. Na tym tle powstaje pytanie o wybór modelu raportowania, który, poza przyjętymi dobrymi praktykami: ładu korporacyjnego, społecznej odpowiedzialności, zrównoważonego rozwoju itp., powinien być zdeterminowany w każdym podmiocie gospodarczym prawidłową oceną potrzeb informacyjnych użytkowników sprawozdań finansowych i efektywną polityką zarządzania interesariuszami. Natomiast przeprowadzone audyty: informacji i wiedzy powinny być podstawą sformułowania tzw. minimalnego raportu rocznego, z uwzględnieniem użyteczności informacji sprawozdawczej dla najważniejszych interesariuszy.
 



Dariusz Gregorczyk 
Sprawozdawczość finansowa wobec wyzwań idei zrównoważonego i trwałego rozwoju

Idea zrównoważonego i trwałego rozwoju, aspirująca już w oczach niektórych ekonomistów do roli nowego paradygmatu, stawia nowe wyzwania dla przedsiębiorstw w postaci rosnących oczekiwań interesariuszy, w zakresie dostępu do szerokiej informacji na temat koegzystencji społeczno-gospodarczej, wykraczającej daleko poza dane dostępne w dotychczasowych praktykach sprawozdawczych. Naturalną odpowiedzią przedsiębiorstw na te oczekiwania jest prezentowanie raportów typu ESG, CC, CSR, SRI. Aby jednak trend ten nie był chwilową modą, lecz przekształcił się w trwały element analiz i budowania wartości firm, konieczne jest jego usystematyzowanie i włączenie w zinstytucjonalizowany system sprawozdawczy. Ocenę możliwości w tym zakresie oparto na analizie sprawozdań finansowych spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie, wchodzących w skład indeksu spółek odpowiedzialnych – RESPECT Index, będących naturalnymi liderami na tym polu, a także praktyk stosowanych przez te podmioty. W oparciu o te analizy oraz wypracowane dotąd na świecie standardy raportowania odpowiedzialnościowego wskazano kluczowe aspekty łączenia danych finansowych i pozafinansowych w formie raportu zintegrowanego.
 



Patryk Dunal 
Mechanizm racjonalizowania i usprawiedliwiania korupcji. Rachunek ekonomiczny w konfrontacji z Kantowską moralnością 

Celem artykułu jest prezentacja funkcjonowania mechanizmów racjonalizowania i usprawiedliwiania korupcji jako konfrontacji rachunku ekonomicznego i moralności w sytuacji decyzyjnej. Przedmiotem badań są konflikty myślowe w sytuacjach decyzyjnych w środowisku ekonomicznym. Stosowane metody badawcze mają charakter deskryptywno-eksplanacyjny. Główną tezą artykułu jest występowanie konfliktu myślowego w sytuacji korupcyjnej, polegającego na szacowaniu korzyści wymiernych i niewymiernych, materialnych i niematerialnych, długoterminowych i krótkoterminowych. W artykule przeprowadzono polemikę z powszechnie znanymi mitami na temat korupcji funkcjonującymi w społeczeństwie. Rozważania prowadzone są w oparciu o precyzyjnie zdefiniowane pojęcie korupcji oraz moralność w rozumieniu Immanuela Kanta.
 



Krystyna Romaniuk 
Efektywność społecznej odpowiedzialności biznesu z punktu widzenia współczesnych organizacji

Koncepcja społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR) jest postrzegana jako globalna idea XXI w. mająca swoje odzwierciedlenie w strategiach organizacji. Istniejące uwarunkowania zewnętrzne, które w znaczący sposób determinują funkcjonowanie przedsiębiorstw, przyczyniły się do jej silnego promowania w środowisku biznesowym. Obecnie sukcesy organizacji zależą nie tylko od czynników finansowych, ale także od jej integracji ekonomicznej, społecznej oraz z istniejącym otoczeniem. Celem artykułu jest charakterystyka koncepcji CSR ze wskazaniem efektów osiąganych przez przedsiębiorstwa realizujące tę koncepcję w praktyce. 
 



Aleksander Panasiuk 
Determinanty i modele kształtowania roli państwa w gospodarce turystycznej

Turystyka jako element gospodarki pozostaje w daleko idących powiązaniach strukturalnych z organami państwa. Jako działalność stricte rynkowa regulowana jest przez znaczącą liczbę instytucji publicznych. Celem opracowania jest przedstawienie podstaw polityki turystycznej oraz wskazanie na zakres instrumentów polityki turystycznej wraz z określeniem modelu roli państwa w gospodarce turystycznej. W artykule przedstawiono klasyfikację podstawowych czynników kształtujących rolę państwa w gospodarce turystycznej. Następnie wskazano na zakres podmiotów polityki turystycznej, a także dokonano analizy instrumentów wykorzystywanych przez podmioty w oddziaływaniu na gospodarkę turystyczną. Ne tle przedstawionych analiz określono model polityki turystycznej prowadzonej na poziomie Unii Europejskiej i w Polsce.
 



Marek Lisiecki
Zarządzanie a nauki o bezpieczeństwie

Nauki o zarządzaniu – formalnie zaliczane jako dyscyplina do dziedziny nauk ekonomicznych oraz nauk humanistycznych – systematycznie rozszerzają swój przedmiot badań. Od niedawna w ramach nowej dyscypliny naukowej nauki o bezpieczeństwie coraz większym zainteresowaniem cieszy się zarządzanie bezpieczeństwem międzynarodowym, krajowym czy obywateli. Szczególnie ważne w państwach demokratycznych są bezpieczny byt, możliwości rozwoju oraz zapewnienie praw i wolności obywatelom. Analiza współczesnych i przyszłych zagrożeń dla obywateli wskazuje na dominację czynników ekonomiczno-społecznych. Z tego względu nauka i praktyka muszą wypracować odpowiednie metody identyfikowania i prognozowania zagrożeń, modele rozwiązań organizacyjnych minimalizujących ryzyko ich wystąpienia. Szczególnie interesujący jest pożądany poziom decentralizacji bądź centralizacji działań (dominująca administracja rządowa czy samorządowa), ważne jest zarządzanie strategiczne, taktyczne, operacyjne, innowacyjne, projakościowe, finansowanie oraz ocenianie działań.